[Üye Bilgileri]

Kafkasya ve Dağıstan ile ilgili çok önemli makaleler
mutlaka okunmalı:

bkd.org.tr/analiz.asp

[Üye Bilgileri]

ALBAN
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

SAĞOL ALLAH RAZI OLSUN TEŞEKKÜRLER

[Üye Bilgileri]

mustafa çağrı
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

Kafkasya ve Dağıstan ile ilgili çok önemli makaleler
mutlaka okunmalı:

bkd.org.tr/analiz.asp

ETNİSİTE MODERNİZM VE MİLLİYETÇİLİK

M.Naci BOSTANCI
Gazi Üniv İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi

Bir Latin, özdeyişi "tanımlamak tehlikelidir" der. Çünkü her tanım bir soyutlamadır ve her soyutlama karmaşık gerçekliğin zihinde yeniden inşası, anlaşılır olması için basitleştirilmesi, bir bakıma pornografik bir tasarımla kimi niteliklerinin devre dışı bırakıp kimilerinin öne çıkartılması vasıtasıyla kategorik hale getirilmesidir.

Böyle bakıldığında tanımlamaların ifade etmek istediği alanın ne ölçüde sahih bir karşılığı olduğu hususu tereddüt doğurur ve inandırıcılığı zedeler. Çünkü soyutlamalar ile "gerçeklik"i zihnimize transfer ederken, aynı zamanda burada oluşturduğumuz teorik söylemi yeniden hayata aktarmayı umarız. Dolayısıyla bu sürecin her iki aşamasında da tartışmaya açık bir transfer söz konusudur. Bir bakıma aynı çağın tanıklarının niçin farklı tasavvurlara sahip olduğunun cevabı buradaki "transfer"dedir. Düşünürü olduğu kadar siyasetçiyi ve nihayet kalabalıkları aynı çizgide bir araya getiren, toplumsal ve politik pozisyon ortaklığı ve bunun çevresinde oluşan hayata dair "bakış-transfer" beraberliğidir.

L. Althusser, "Gelecek Uzun Sürer" isimli hatıratında şöyle diyor. "Marks'ın Feurbach üzerine tezler'indeki ünlü sözü (Dünyayı yorumlamak değil dönüştürmek söz konusudur) de eleştirdim. Buna karşı, bazen dönüştürmek, bazen geriletmek, bazen de tehlikeli sayılan bir değişim tehdidine karşı olduğu gibi korumak ve güçlendirmek amacıyla bütün büyük filozofların dünya tarihinin gidişine müdahalede bulunmaya kalkıştıklarını gösterdim"(1) "Dünya tarihinin gidişine müdahalede bulunmaya kalkışan" filozof, gerek olup-biteni yorumlarken ve gerekse nasıl olup-bitmesi lazım geldiğini anlatırken inşa bir dünya içinden konuşur. Teorik söylemi gücünü toplumsal hakikatin karşılığı olmaktan değil, böyle olduğuna dair ikna ediciliğinden alır. Buna "ikna edici' bir örnek", Amerika ve Sovyetler Birliği'nin uzun yıllar iki farklı kutbu, iki farklı hakikat tasavvurunu temsil etmeleridir.

Şüphesiz, zihni kategorilerin oluşturulmasında yaşanan zorluk ve hayattaki karşılığıyla bire bir örtüşmemesi soyutlamaların beyhude olduğu anlamıma gelmez. Tüm eksik ve kusurlarına rağmen soyutlamalar, tanımlamalar ve kategoriler vazgeçemeyeceğimiz analiz araçlarıdır. Çünkü elimizde henüz daha iyi bir başka yöntem yoktur. Muhakeme etme biçimimize ilişkin bu kısa değinmenin amacı, her tür politik iddiaya, özellikle de etnik kimlik millet gibi "kutsallıklar;" a karşı belli bir ihtiyatı öngörme lüzumu içindir.



Etnisite

Kavramın sözlük anlamı "ethnos"dan geliyor ve "halkın karşılığı olarak kullanıyor.(2) Politik tartışmalara konu olan kavramlar, sözlük anlamlarından öte çağrışımları ve politik duruşlarıyla birlikte varolurlar. Etnisite de aynı tarihi kaderi izleyerek günümüze ulaşmış, "halk" kelimesinin masumane ifadesinin ötesine geçmiş ve çatısı altında toplama iddiasında olduğu kesimin ortak/özgün çıkarlarını dile getiren gelecek projesini de bağrında taşımaya başlamıştır. Genellikle beraberindeki "kimlik" kelimesiyle birlikte kullanılan etnisiteyi daha iyi anlayabilmek için öncelikle kimlik üzerinde durmak gerekiyor.

Kimlik en genel manada, kolektif aidiyetlerden katıldıklarımız, arzularımız, hayallerimiz, kendimizi tasavvur etme, yaşama ilişki kurma-tanınma biçimimiz gibi 'hayattaki duruş yerimizi bildiren niteliklerin toplamıdır. Bireyler toplumsal hayata kimlikleriyle katılırlar. Meslek, gelir, yaş, cinsiyet bu anlamda kimliğe ilişkin olan ve toplumsal ilişkilerde kendilerine atıf yapılan belli başlı kriterlerdir. Bunların yanı sıra "dürüstlük, cesaret, yetenek, entelektüel güç vs." gibi daha spekülatif değerler de kimliğe ilişkindir. Kimliğimizin sadece bizim tarafımızdan ifade edilmesi yetmez, ancak başkaları tarafından da teyid edilmesi halinde bir kimlik biçimi olarak tasdik edilir. O yüzden kimliğin kamusallığı onu öznelliğin istikrarsız dünyasından çıkartır, parametrelerini daha belirgin hale getirir. Geleneksel dünyada daha çok "verili" bir kimlik egemenken, modern dünya bunu önemli ölçüde "kazanılma" yönünde değiştirmiştir. Toplumsal mobilite imkanları, yaygın enformasyon, eşitlikçi anlayışlar, temel hak ve hürriyetlerinin yaygınlaşması vb. gelişmeler kimliğe ilişkin "iradi" etkinliği önemli hale getirmiştir.

Bireysel kimlikle ilgili "öznellik, kamusallık, verili, kazanılma, ötekilerce tanınma vb." kategorileri, içine doğulan "etnik kimlik"in açıklanmasında da önemlidir. Hepimiz "verili" bir etnik aidiyet çevresinde doğarız. Ancak yüz yüze geldiğimiz "kolektif fantezi", "duruş yerimiz” "kazanarak" nasıl inşa edersek edelim akli olduğu kadar ruhani yanlarıyla da bizi etkiler, nezdimizde kritik bir konu olma niteliğini sürdürür. Evrensel humaniter bir perspektiften dünyayı görenlerin dahi kimi zaman siyasal mücadeleleri etnik milli kimlikler ekseninde okumaları ve tavır almaları dikkat çekicidir. Esasen daha baştan ayrıntılı bir hayat haritasını bize sunan ve büyümemizin her aşamasına bir şekilde mührünü vuran etnik kimliğin, onun dilinin, değerlerinin, hissedişlerinin "salt akli önermelerle tüketilmesi" son derece zordur. Üstelik böylesi bir süreçte birey/ etnik kimlik ilişkisi, müdahil olunamayan etnik kimliklerarası ilişkilerden de derin şekilde etkilenir. Kolektif fantezilerin her vesileyle ısrarla öne sürülmesi, aynı türden diğer fantezileri de uyarır. Böylelikle "öznellik ve nesnellik" içice geçerken, "ötekilerin tutumu ve dünyaya ilişkin kavrayışları bizi, biri entelektüel planda ve zihni, ikincisi ise, dünya gerçekliğine tekabül eden, pratik tasavvur ve eylemlere itebilir. Mazeretler, meşrulaştırmalar bu ikili ve çelişik tutumu birbirinden bütünüyle bağımsız kılıp iki ayrı alanda tahkim edebilir. Buna örnek özellikle sanatçılar dünyasından verilebilir. Kimi sanatçılar, eserlerindeki evrensel temalarla yüzleri bütün insanlığa dönükken, aynı zamanda etnik kimliklerinin "duyarlı" bir müdafii rolünü de üstlenebilmektedirler.

Kişiyle etnik kimlik ilişkisine yeniden dönecek olursak, bu "doğal endoktrinasyon sürecinde, algı, tutum ve değerlendirmeler akli olduğu kadar akıldan bağımsız fenomenlerin de tesiri altındadır. Özellikle belli bir kolektiviteye aidiyette güçlü bir duygusallık ve rasyonel analize tabi tutulması son derece güç bir metafizik alan sözkonusudur. Kolektif bilinçlerin nesnelerine yönelik meşrulaştırma girişimlerinden etnik kimlik daha fazla pay alır, çünkü onun dili taraftarlarına aidiyetten kaynaklanan eşsiz bir deneyimin yaşandığını anlatır. Cohen bu yüzden "etnik kimliğin sadece entelektüel konsepte göre değerlendirilemeyeceğini, duygu ve heyecanlarla kışkırtıcı bir şekilde güçlendirilmiş sembollerin hesaba katılması gerektiğini," belirtir.(3)

Etnik kimliği öne çıkartan birbiriyle ilişkili iki temel zeminden bahsedilebilir: Birincisi, nesnel şartlar itibariyle teşekkül etmiş bir etnisite olgusu; ikincisi ise, varlığından kaynaklanan semboller, ritüeller, seronomiler gibi duygusal bağlılık elamanları. Yine A. Cohen'in ifadesiyle, bir etnik grup, a.) Tutum ve değerlendirme normlarında ortak kalıpları paylaşan; b.) Bir sosyal sistem çerçevesinde diğer (öteki) kolektivitelerden ayrılan ve bir iç ilişkiler ağına sahip olan nüfus kesimidir.(4)

Cohen'in tesbitleri bir etnik kimliğin ilk elde görünenleriyle ilgilidir. Bu manada "ortak kalıplar, iç ilişkiler"ce oluşturulan aidiyet bilinçlerinin iç dünyası tarih içinde sürekli değişmiştir. Gerek Marksizan yaklaşımın ortaya koyduğu "üretim araçlarının sahipliği ve üretim ilişkileri biçimi"ne, gerekse farklı tarih ekollerinin iklimden kültüre, fikirlerden inançlara kadar geniş bir alanda işaret ettikleri değişkenlere bağlı olarak insanoğlunun örgütlenme biçimi ve aidiyet bilincinin sınırları da farklılaşmıştır.

Hemen hatırlanacağı gibi Roma için temel toplumsal ayrım Patricia ve Plebti. Eski Yunan'da insanlar, aynı zamanda dini bir örgütlenme biçimi olan sitelerde yaşıyordu ve şehre bağlılık en önemli siyasal ülkülerden biriydi. Atina, Isparta, Attica siteleri "aynı etnik köken"e sahip insanların yaşadığı yerlerken, bunların birbirleriyle ilişkilerini belirleyen, o dönem için hayatta hiçbir karşılığı olmayan bu ortak payda değil, içinde yaşadıkları şehirlerin çıkarlarıydı. Ortaçağ Avrupa'sında ise yine "siyasal ve duygusal" aidiyetin kaleleri "senyör malikaneleri", ya da çağın sonlarına doğru 13. yüzyıldan itibaren beliren "şehir devletleri”ydi. 15. yüzyılda Avrupa'da İngiliz, Fransız, İspanyol merkezi devletlerinin ortaya çıktığı bir zamanda bile, İtalya'da nesnel şartlar henüz olgunlaşmadığı için ortak bir bilincin kucaklayıcılığında birleşilememişti. Machiavelli'nin trajik çabaları sonuç vermemiş, 1860’lar beklenmek zorunda kalınmıştı. Görünen tablo ile toplamsal dip dalgaların resmi her zaman belli bir mesafede oluşur. Nitekim Paul Hazard, Aydınlanma Dönemi'ni anlattığı eserinde, o tarihte ırk üstünlüğü düşüncesinin henüz icad edilmediğini, vatan, millet kavramlarının nelere sebep olacağının bilinmediğini, toprağın, kilisenin "gönüllerde yarattığı titreşimlerin" felsefesinin yapılmadığını söyler. Ama buna rağmen zikredilen kavramlara ilişkin duygular bütün canlılığıyla mevcuttur; temsil ettikleri semboller büyük itibar görür.(5) Hazard'ın tesbiti, toplumsal siyasal parselasyonun "egemen" sınırlarıyla "potansiyel" sınırlarının mutabakat içinde olmadığına işaret ediyor. Hiç şüphesiz etnik kimliğin de, mensuplarıyla ilişkisi arkadaki tarihi dekorca belirlenen belli bir mesafeye sahiptir.

Toplumsal alanda yeralan dinamikler, sadece zaman boyutundan değil, ait olduktan medeniyetin değişimlerinden ve interaktif ilişkilerden de etkilenirler. Tıpkı aynı ortaçağ döneminde Batı, Doğu, Uzakdoğu kavramsallaştırmaları çerçevesinde şekillenen farklı siyasal toplumlar, farklı kültür, üretim ve yönetim biçimleri gibi. Burada birbirinden ayrılan sadece görünürdeki coğrafya, ya da siyasi haritaların biçimi değil, insanların "biz" bilincine atfettikleri anlamlar, geliştirdikleri siyasal asabiyeler ve onları bütünleyen duygular, heyecanlardır. Nitekim, batılı ülkelerin tarihinde kimi zaman so, kimi zaman ise bir kültürel müştereklik olarak etnik kimliğin önemli rol oynamasına karşın, Selçuklu-Osmanlı hattında gelişen tarihsel süreçte, etkin bir siyasal araç, bir müdahil faktör olarak etnisiteye rastlamayız. Berkes'in ifadesiyle Türklerde, "ırk, din, kan, şecere hatta dil birliği" toplumsal birliğin temeli sayılmamıştır. "Türkler bunların hepsinde tekçiliği değil çokçuluğu kabul ettiğinden toplumsal birliklerin temeli ya zenaat birliği ya da devlet birliği olmuş, Türk, tarihte en çok bu iki kavramla var olmuştur. Türkler hiç bir zaman teokrasi, aristokrasi, ırkçılık rejimleri kuramamışlardır. Devlet birliği kuramadıkları zaman çoğunlukla hayvancılık çiftçilik, zenaatçılık birimleri ve kardeşlikleri halinde yaşamışlar, devlet kurdukları zaman da ne ırk prensibine, ne de kan ya da din prensibine yer vermişlerdir."(6)

Keza Vambery, 1860’larda Orta Asya'ya yaptığı seyahatte İran topraklarından sonra başlayan bölümde Türklerin hanlık; beylik gibi adeta kabilevi bir örgütlenme içinde bulunduklarını, (aynı etnik kökene rağmen) ganimet, talan elde etmek için birbirleriyle savaştıklarını belirtir.(7) B. Lewis, "millet"'in milla'dan geldiğini, "bir söz" anlamını taşıdığını ve vahyi kabul eden insan topluluğunu tanımladığını belirtiyor. "Nation" manasında millet kavramının ve tabiatıyle toplumsal karşılığının olmadığı Osmanlı'da da, aslolan etnik değil dini farklılıktır.(

Etnisitenin Önemi



Gerek etnisite gerekse benzeri türden kolektif bilinçleri önemli kılan "siyasal mücadelede" ne ölçüde işlevsel olduktandır. Mesela İbn Haldun, geleneksel dünyada siyasi asabiyyeyi "kabile"nin temsil ettiğini bildiriyordu. İktidarla kabile arasındaki bu ilişki hiç şüphesiz kabile bilincini yükselten, onu önemli bir ortaklık olarak yeniden üreten bir atmosfer sağlar. Günümüzde Irak yönetiminin "Tikrit" kabilesine ait olması, Afrika'daki kimi devletlerde parti ve kabilenin örtüşmesi, kolektif bilinci değerli kılanın siyasi işlev olduğunu bir kez daha doğrular.

Siyasi mücadelede belli bir topluluk ortak amaçlar için seferber edilirken dayanışmanın bir kardeşlik kültü üzerinde yükselmesi başarı şansını artırır. Bu yüzden, her tür asabiyye kendini tanımlamada kardeşlik kültüne hayat veren, onu bir hukuk olarak canlandıran sembollere, seronomilere sahiptir. Modern dünyada siyasi nitelikteki kimi örgütlenmelerin adeta "yeniden kabileleşme" şeklinde tezahür etmesi de, bu manada siyasi işlevdeki "kardeşlik kültü" ihtiyacını vurgular. Etnisitenin "anlamı" tartışılırken, bu tür bir ihtiyaca yüksek performansla cevap verme kabiliyeti dikkate alınmalıdır. Etnisiteyi siyasi mücadelenin merkezi örgütü ve dayanışmanın kaynağı kılan bir başka neden, bireylerin uzun bir tarihi süreçte, toplumsal hayata soyları, etnik kimlikleri üzerinden katılmalarıdır. Bu etkili sosyal kategoriyi siyasetin özellikle milliyetçi siyasetin ıskalaması düşünülemezdi. Ancak bu yeni bir tarz, moderniteye uyarlanmış bir biçimdir. Burada kavramsal bir zorluğu aşmak için, Marks'ın "sınıf bilinci" için kullandığı "kendiliğinden ve kendisi için" kategorilerini etnisite için ödünç almak açıklayıcı olacaktır.

Kendiliğinden varolan etnisite tarihin bir müdahil gücü değildir. Bu "kendiliğindenlik"in siyasi mücadele için yeniden üretilmesi gerekir. Adeta etnisite bir tarihsel özne olarak "çağrılmalı"dır. Bir etnik kimliğin tüm üyeleri aynı anda "kendileri için" bir aydınlanma yaşamazlar; tıpkı daha sonra bahsedilecek milliyetçilikte olduğu gibi, entelektüel/politik bir önder kadronun bu çağrıyı haklı/meşru bir söylemle dile getirmesi gerekir. Çağrının bayrağı altında saf tutanlar için artık etnisitenin ortak çıkarlarını tahakkuk ettirecek yegane siyasi güç, o etnik kimliği, paylaşanlar olur. Bu aşamada etnisite ile kendisi için üretilmiş olan ideoloji bir buluşma yaşar. Siyasi mücadelenin belirleyeni olarak alana sürülen etnisitenin sosyolojik karşılığı için A. Smith'e bakalım. Smith, etnik bir topluluğun altı ana niteliğini sayar. Bunlar 1) Kolektif bir özel ad; 2) Ortak bir soy miti; 3) Paylaşılan tarihi anlar; 4) Ortak kültürü farklı kılan bir ya da daha fazla unsu; 5) Özel bir yurtla bağ; 6) Nüfusun önemli kesimleri arasında dayanışma duygusu.(9)

Dikkat edilecek olursa tüm kategoriler için adeta öncelikli bir şart olarak "dayanışma ortaklık, kolektivite" kavramları bildirilmektedir. Bu paylaşma ve ortaklık kendiliğinden etnisiteden kendisi için etnisiteye geçirilirken sosyolojiden siyasete transfer edilir ve dayanışmanın gerekçelendirilmesi için yeniden üretilir..

[Üye Bilgileri]

avar
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

Modernizm, Etnisite ve Millet



"Modern hayatın girdabı bir çok kaynaktan beslenmiştir. Fiziksel bilimlerde gerçekleşen, evrene ve onun içindeki yerimize dair düşüncelerimizi değiştiren büyük keşifler; bilimsel bilgiyi teknolojiye dönüştüren, yeni insan ortamları yaratıp eskilerini yokeden, hayatın tüm temposunu hızlandıran, yeni tekelci iktidar ve sınıf mücadelesi biçimleri yaratan sanayileşme; milyonlarca insanı atalarından kalma doğal çevrelerinden koparıp dünyanın bir başka ucundan yeni hayatlara sürükleyen muazzam demografik alt-üst oluşlar; hızlı ve çoğu kez sarsıntılı kentleşme; dinamik bir gelişme içinde birbirinden çok farklı insanları ve toplumları birbirine bağlayan, kapsayan kitle iletişim sistemleri; yapı ve işleyiş açısından bürokratik diye tanımlanan her an güçlerini daha da artırmak için çabalayan ve gitgide güçlenen ulus-devletler; siyasal ve ekonomik alandaki egemenlere karşı direnen, kendi hayatları üzerinde biraz olsun denetim sağlayabilmek için didinen insanların kitlesel toplumsal hareketleri; son olarak tüm bu insanları ve kurumları bir araya getiren ve yönlendiren, keskin dalgalanmalar içindeki kapitalist dünya pazarı. Yirminci yüzyılda, bu girdabı doğuran ve onu sürekli bir oluş halinde yaşatan süreçler "modernleşme" diye adlandırılmıştır."(10)

Bermann, Marks'ın Manifestosu'ndaki şairane ifadeyi isim olarak aldığı "Katı Olan Herşey Buharlaşıyor" kitabında modernleşmeyi bu şekilde özetler. "Girdap, altüst oluş, yitirilen kutsallık, mekan, aidiyet..." gerçekten de modern zamanları tanımlayan kategoriler, aynı zamanda onu öncekilerden köklü bir şekilde ayıran unsurlardır.

Modernizm üzerine yürütülen tartışmalarda siyasetten toplumsal yapılara ve gündelik hayata kadar hemen herşey ele alınır ve nihayet kendisine özgü koordinatları belirlenmeye çalışılır. Ancak, modernizm denildiğinde kastedilen zaman üzerine bir mutabakat olsa dâhi, kavramın tarihinin daha eski olduğu gözden kaçınmamalıdır. J. Habermas, her çağın kendini öncekine göre "modern" olarak nitelendiğini ve tutumun tarih içindeki izi takip edildiğinde 5. Yüzyıl Roma dönemine kadar gidildiğini belirtir.(11) Kavramın yaygın kullanımı, Avrupa Ortaçağı sonrasındaki bir dizi gelişmenin ürettiği özgün bir toplumsal/siyasal durumu anlatmaktadır. Ayrıntıya girmeksizin belli başlı kavramsal durakları şu şekilde ortaya koyabiliriz: Ticaretle birlikte ortaya çıkan burjuvazi ve onun aristokrasiye karşı verdiği siyasal mücadelenin dinamikleri, rönesans ve reform, şehir devletlerinden merkezi krallıklara geçiş, aydınlanma çağı, tabiatın parçası insandan tabiatın ve kuşkusuz "öteki"lerin efendisi insan tasavvuruna geçiş, Thomas Hobbes’la başlayıp Rousseau'yla devam eden, Fransız İhtilaliyle fiiliyata yansıyan "siyasal egemenliğin kaynağı yurttaş" anlayışı, şeylerin doğasına nüfuz edebilmenin bir yöntemi olarak geliştirilen pozitivizm, keşifler, bilimsel bilginin teknolojiye dönüştürülmesiyle elde edilen kitlevi üretim, sanayi devrimiyle birlikte teşekkül eden proleterya ve yeni orta sınıflar, kentleşme, göçler, değerlerin alt-üst oluşu ve yabancılaşma, kitleler çağı, kitle iletişim araçtan, yıkılan imparatorlukların yerine kurulan milli devletler, milliyetçilikler ve milletler.

Tüm bu asırlar boyunca, kaotik, birbiriyle çelişen, birbirini provoke eden, paralel düşen, destekleyen mücadele eden gelişmelerin neticesinde dünyanın dört bir yanındaki toplumların ne tür teşekkül süreçleri yaşadığı, nasıl örgütlendiği, tutumların ve hayat telakkilerinin ardında ne tür anlam haritalarının (düştüğü ilginç bir çalışma alanıdır. Faucault'un mikro tarihçiliği, Sennet'in kamusal dünyaya ilişkin analizleri, şüphesiz hemen başta zikredilmesi gereken Marks'ın, Weber'in çalışmaları nihayet Badelaire, Goethe, Dostoyevski gibi edebi tanıklıklar modernleşme sürecini anlamamızda bize yardımcı olurlar. "Yeni hayatlar" gerçekten de yeni bir dünyanın üzerinde yükselmiştir; T.Kuhn'un terminolojisiyle ifade edecek olursak, modern dünyanın paradigması geçmiş zamanlardan bütünüyle farklıdır.(12)

Yeni bir adlandırma ve geçmişten radikal bir kopuş iddiası, bir yanda kendine özgün bir imge yaratmaya yardımcı olmakta, ancak diğer yandan "tarihi süreklilik" konusunu bir ölçüde muallakta bırakmaktadır. Çünkü, "süreklilik" benzeşen ya da dönüştürülen kategoriler arasında takip edilebilir; köktü değişiklikler sürekliliğin aradığı illiyet bağlarını zayıflatır, hatta bazen iyice görünmez hale getirir. "Süreklilik" ile ilgili bir başka sorun, veciz ifadesini "Tarih galiplerin tarihidir"le bulan(13) tarihin "egemenlerce" yeniden üretildiği tezinden kaynaklanır. Günümüz iktidarını meşrulaştırma girişimi olarak tarih, en azından yöntem olarak "geçmişten bugüne" bir iz takibinden ziyade tersi bir bakışla bugünden geçmişe bir izi inşa etmeye dönüşebilir. Özellikle ortaya koyduğu gelecek tasarımında haklılığını tarih tarafından onaylanan bir temsiliyette arayan "etnik kimlik ve milliyetçilik" hareketleri tarihe daha fazla müracaat ederler ve alana ilişkin yapılan tartışmalar, onların dünya görüşlerinde merkezi bir yer işgal eder. Tarihten getirilen kanıtlar, spekülatif tartışma unsurları değil, ideolojiyi tahkim eden kanıtlardır. Etnik kimlik ve milliyetçiliğin modernizm içindeki yeri, bir tahayyül olarak üretilmeleri çok kapsamlı bir çalışma gerektirir. Burada sınırlı bir şekilde, modernizmin tam bu değiştirme ve dönüştürme ameliyesi içinde belki de en fazla göze çarpan "kutsallığın kaybı" ile 19. yüzyıldan itibaren düşünce dünyasının merkezi kavramlarından biri haline gelen "yabancılaşma" üzerinde durulacaktır.



Kutsal Olanın Dünyevileşmesi



Modern zamanlara damgasını vuran Marks’ın 1848'de kaleme aldığı Manifesto'dan yapılacak iki alıntı, çağın etkileyici düşünürünün gözlemleri olarak "durumu" daha iyi açıklayacaktır: "Üretimin surekli dönüştürülmesi, tüm toplumsal ilişkilerin durmaksızın sarsılması, dinmek bilmeyen belirsizlik ve kaynaşma... Bunlar burjuva çağını öteki tüm devirlerden ayırdediyor. Tüm yerleşik donuk ilişkiler, arkalarında sürükledikleri saygıdeğer düşünce ve kanaatler silsilesiyle birlikte süpürülüp atılıyor. Yeni oluşan her şey daha kemikleşmeden miyadını dolduruyor. Katı olan her şey buharlaşıp havaya karışıyor, kutsal olan her şey dünyevileşiyor. İnsanlar nihayet yaşamlarının gerçek koşulları ve diğer insanlarla ilişkileriyle ciddi olarak yüzleşmeye zorlanıyorlar."(14)

"Burjuvazi insanları" "doğal üstleri"ne bağlayan bir çok feodal bağı kopartıp attı ve insan ile insan arasında çıplak çıkardan başka, hissiz parasal ödemeden başka bir bağ bırakmadı. Sofu fanatizmin, şövalyece coşkunun, cıvık duygusallığın göklere yükselen vecdlerini bencil hesapların buzlu sularında boğdu... Burjuvazi "şimdiye değin onurlu görülmüş, saygılı bir çekingenlikle bakılmış her bir iştigalin etrafındaki peçeyi yırtıp attı ve aile ilişkisini salt para ilişkisine çevirdi... Dinsel ve siyasal yanılsamaların peçesi altında örtülü sömürünün yerine açık, utanmaz, dolaysız, çıplak sömürüyü koydu."(15)

Marks, egemen burjuva dünya görüşü çerçevesinde şekillenen kapitalizmin, tabiatında varolan ve "insani olan herşeyle" derin bir çelişkiye düşen yapısının içindeki bu açmazlar nedeniyle kendi kendini tüketeceği düşüncesindedir. Hayati rolü üstlenen, "zincirlerinden başka kaybedecek bir şeyleri olmama" haliyle en mağdur, fakat bir paradoks olarak egemen ilişkilerce mecburen üretilen ve gitgide çoğalan proleteryadır. Komünizm, maddi şartlara esaretin biteceği, insani özgürlüklerin kazanılacağı son durağın adıdır. Böylelikle Marks bir bakıma, burjuva sınıfının ilga ettiği kutsallığı insani özgürlükler temelinde yeniden kurar. Fakat Marks'ın inşa kutsallığının güçlü çağrısı bir başka ondan daha güçlü inşa kutsallık çağrısının karşısında etkisiz kalır. Bu, milliyetçiliktir.

Mektubun niçin öteki adrese gittiğinin tartışması uzun bir bahis teşkil eder; galip ihtimal, iktidar mücadelesinin en önemli unsuru olan asabiyyelerin yeniden inşasında "milli bilinç"in, "evrensel proleter bilinç"e göre daha işlevsel, tarihi arka planı itibariyle de daha hazır olmasıdır. Böylelikle milliyetçilik, mevcut zeminde yürütülen ideolojilerin hegemonya mücadelesinde öne çıkmış, akli önermeleriyle olmasa da yarattığı güçlü metafizik etkiyle bir kolektif bilinç olarak tarihi akıştaki yerini almıştır.

Milliyetçilik bir yandan da, aynı millete dahil olmanın getirdiği müştereklik duygusuyla adeta kapitalizmin iç çelişkilerini kısmen stabil hale getiren bir uzlaşma alanı doğurmuş, ürettiği kutsallık, birincil grup niteliğindeki dayanışma vaadiyle yabancılaşmaya karşı bir cevap oluşturmuştur. Nihayet sınıf çelişkilerinin, çıkar farklılıklarının kendini acımasızca var ettiği bir dünyada, ezenlerin ve ezilenlerin aynı bayrak altında aynı kutsallığın çocukları olarak eşitleştiği bir canlandırmaya zemin hazırlamış, dünyevinin kahrediciliğine karşı vecd dolu bir teselli sığınağı işlevini üstlenmiştir.

Modern dünyanın iki önemli ismi Marks ve Freud arasında bir düşünce köprüsü oluşturan Eric Fromm, günümüz insanının bir özdeşlik duygusuna kavuşabilmek için kitleye, sürüye uyma yolunda nasıl hayatını tehlikeye attığını, sevgisinden vazgeçtiğini, özgürlüğünü bırakıp kendi düşüncelerini feda ettiğini anlatır.(16) Fromm'un bireyde teşhis ettiği özdeşme duygusu sadece kitleye ilişkin değildir. Her tür entite, özdeşme duygusuna çağrı çıkardığı bir cazibe üretir. Bir entite olarak milliyetçiliğin farkı "meslek, sınıf, hemşerilik"in etkileyici bir özdeşlik için küçük, tüm insanlığın ise zihnen tasavvur edilemeyecek, ayrıca gündelik hayat içinde bir şekilde temasa geçilemeyecek kadar büyük kalmasıdır. İşte milliyetçiliğin önemli bir işlevi de bu özdeşlik arayışını "uygun büyüklüğüyle" maharetle karşılamasıdır.(17) "Katı olan herşeyin buharlaştığı, kutsal olan herşeyin dünyevileştiği" bireyin hayat üzerine müdahil olma özelliğini kaybettiği, daha yaşarken fanileştiği bu dünyada millet, bireyin özdeşleşerek temsil edildiğini kurduğu büyük güç, faniliğe karşı ölümsüzlüğün adresi, ezeli ve edebi kutsallığın soyut mekanıdır.

[Üye Bilgileri]

avar
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

Ensite ve Millet İlişkisi



Milliyetçiliğin inşa niteliği, onun birden icad edilmesi değil etnik bilincin mevcut siyasal coğrafya da dikkate alınarak bir millet tahayyülü olarak yeniden üretilmesi manasındadır. Esasen etnisite ile millet arasındaki yakın bağ bu yeniden üretimle tesis edilir. Bağın oluşum sürecine ilişkin değerlendirme konu bakımından daha açıklayıcı olacaktır.

Önce, dünyanın dört bir yanında değişik versiyonlarına rastlanabilen bir şiire gözatalım.

"Gururluyum, İslav olmaktan gururluyum

Sevgili vatanım yüz milyon insana sahip

Kürenin yarısına hükmediyor!

İslav dili dünyanın dört köşesine gitmeye imkan veriyor

Kardeşlerinden birisi palmiye dikerken

Bir diğeri ebedi buzulları seyrediyor.

Üçüncüsü dalgalara ıslık çalıyor...

Gururluyum, İslav olmaktan gururluyum."

(Svetozar Hurban Vajansky)(18)


Şairler aşk, sevinç, coşku, hüzün gibi duygusal temaların yanısıra en çok millet ve milliyetçiliğin ruhaniyetini dile getiren şiirler yazmışlardır. Hatta milliyetçiliğin, önermelerindeki güçlü metafizik vurgu: dolayısıyla düz yazıdan daha çok şiir diliyle kitlesine ulaştığı söylenebilir. Şiir, reeli ifadeden çok imajitatif bir dünyayı anlatır. Sanatın karakterindeki, gerçekliğin tahrif edilerek öznel bir perspektifin tecrübe edişiyle yeniden kurulması faaliyeti herhalde en çok şiir için söz konusudur. Milliyetçi şiirin şairi ise, bu "bozup/yapma"ya ilişkin bireysel tecrübesinde kolektif ruhun "hissedişlerini" temsil eder. Dile gelen, milliyetçi tahayyülde toplanan kitlelerin "duyup da anlatamadıkları"dır. Böyle bir karşılıklılık olmaksızın şiirin muhataplarıyla bir bağ oluşturulması düşünülemez.

Vajansky'nin yukardaki şiiri kaleme aldığı dönem Çarlık Rusyası'na denk düşer: Bugünkü mukabili "milli-devlet"de olduğu gibi o dönemde de imparatorluğun siyasal sınırları tüm Slavları kapsamıyordu. Ancak durumun böyle olması Slovak şair Vajansky'nin tüm Slavlari kucaklayan bir yürek taşımasına engel değildi.

Şairin "İslav olmaktan duyduğu gurur"u diğer İslavlarla paylaşmak istemesinin gerekçeleri vardır "nüfusu çok olan ve dünyanın yansına hükmeden", sıcak ülkelerde palmiye diken, -muhtemelen kutup bölgesinde- "ebedi buzullar"ı seyreden (ve elbette ebediyen seyredilmekte olan) nihayet -ancak Okyanus olabilir- dalgalara ıslık çalan kardeş. Dünyanın dört bir yanında "İslavlık" adına egemenliklerini sürdüren bu kardeşlerin destani varlığı, büyüklüğünü, "aynı millete ait olma" müştereğiyle bütün İslavlara -sıradan hayatlar için kışkırtıcı bir hayal olarak- taşırken, zikredilmeyen ama gizli bir "öteki" olarak varolan diğer milletlerin kıskanacağı bir yüceliğe ortak kılıyor. Elbette nisbet edilecek ve milletler hiyerarşisinde daha mütevazi yerlerde bulunacak "ötekiler" olmaksızın "gurur"a gerekçe göstermek mümkün değildir. Şair açıkça bahsetmese de, şiirin İslav olmayanlar üzerinde yaratması beklenen duygu "hayıf"tır. Burada, kardeşlik hukukunun temeli olarak İslavlık hem etnik hem milli kimlik çağrışımlarına sahiptir. Şiirin 19. Yüzyılda yazılmış olmasını dikkate almak gerekir. Bugün de etnisite ve millete, dair ayrım çizgisi spekülatiftir ve değişik eğilimlerden etkilenmekledir; ancak tablo 18. Yüzyıldaki görünümünden farklıdır. Bugünkü milliyetçiliklerdeki hakim görüş, etnik kimlikten daha geniş bir beşeri coğrafyacı kucaklama iddiasıdır.

Etnisiteden millete yürünen süreçte ilk sözü söyleyenler etnik entelijiansiyadır. A. Smith bu kesimdekilerin görevlerini şu şekilde sıralar: Edilgen haldeki cemaati keşfedilen-üretilen yerli tarihi kültür etrafında bir millet oluşturacak şekilde seferber etmek. Devrimci dönüşüm için topluluğu etkin siyasete geçirmek; kendi (tarihi, kutsal, doğal) yurduna yerleştirmek; ekonomik entegrasyonu sağlamak; halkı bir meşruiyet kaynağı haline dönüştürürken milli değer, anı ve mitlerle kutsamak; sivil, sosyal, siyasi haklar vererek onları tebaalıktan yurttaşlığa yükseltmek.(19)

Etnisite ile millet arasındaki ilişki için yine Smith "etnik köken olmadan millet olma süreci yarım kalırdı" diyor. Çünkü, diğer milletlere örnek olan ilk milletler, modern öncesi etnik çekirdeklere dayanmışlardır. Ayrıca bir millet inşa ederken modernite öncesinden süregelen topluluğu referans almak egemen görüştür ve benzeri teşebbüslere kolaylık sağlamaktadır. Yine millet olmanın dinamik ve ajitatif duygusu, can damarı olan "farklılık"ın ve "gurur"un hissedilebilmesi, ancak uzun bir geçmişin sürekliliğine atıfla sağlanabilirdi. Bu süreklilik yoksa bile nüve halindeki mitler ve semboller daldıktarı derin uykularından uyandırılarak haklı gururun kaynakları olarak işlenip dolaşıma sokulmalıydı.(20)

Milliyetçiliğe yönelik tartışmalarda, sürecin belirgin bir niteliği olarak "biz ve öteki" temelindeki ayrımda şekillenen canlı bir dünya tasavvurunun altı çizilir. Ancak bu "biz ve öteki" ayrımı, sadece millet aşamasında değil, daha baştan etnik bilincin keşfi sürecinde ortaya çıkar. Çünkü, doğa! olarak her "biz" bilinci, kendini diğerlerinden ayıran (sadece ayırmakla kalmayan aynı zamanda dışlayan) bir sınıra ve ötekinin varlığına ihtiyaç duyar. Burada sınırı kesinleştiren ve bu özelliğiyle "biz" bilincinin şiddetini yükselten katalizör çatışmadır. Uzlaşmaya, doğal olarak ortak yaşamanın gerektirdiği ortak paydalara açık bir etnik bilinç, kendi varoluşunu izahta, üyelerini birbirine bağlayacak sıkı bağları oluşturmakta güçlük çekecektir. Bu yüzden daha etnik bilincin oluşma aşamasında, periferide yer alan etnik kimlikler ve milletler bir çatışma kaynağı olarak algılanır. Çünkü "bazı düşmanların var olduğunu görmek bir politik bilgelik ürünü olabilir."(21)

Etnik kimlik, teşekkül sürecindeki mirası (biz bilincini, çatışmayı vs.) milliyetçiliğe taşır; ancak millet, ekseninde belli bir etnik kimlik olmakla birlikte, kendi sınırlarını etnisiteden daha geniş şeklinde çizmek zorunda kalır. Milli devletin egemenliğindeki toprak üzerinde sadece çekirdekteki etnisitenin olmayışı, onun etnik kimlikten daha yumuşak bir dokuda oluşumunu sağlar.(22) Milletin bu niteliği kendisine yönelik eleştiriler korosuna kendi eksenindeki etnisitenin de katılımını doğurur. Onlar milleti öz kimliklerinin temsilcisi olarak görmekte zorlanırlar.

Diğer yandan milletin genişlemesine yönelik bir diğer eleştiri, kimi zaman bir "politik bilgelik" damarında pozisyon almış bulunan "ötekiler"in ısrarla zikrettiği asimilasyon tezidir. Milletin egemen konumu en azından modern zamanlar için bu eleştiriye haklılık payı tanır; ancak bunun mekanik, tek taraflı olduğu söylenemez; gündelik hayatın tecrübeleriyle şekillenen kültür, "milliyetçi tahayyüllerden öte" gerçek bir ortaklık alanı olarak tezahür eder. Ayrıca modem dünyanın sunduğu hayat üslubu, özenli bir çaba gösterilse dahi etnik sınırları korumaya elverişli değildir. Evlenmeler, kültürel diyaloglar, "gurur duyulacak" başka tür kimlik kategorileri, aidiyetlerin çeşitlenmesi, modern teknolojilerin benzeştirici etkisi vb. faktörler etnisiteye meydan okur ve bir bakıma daha geniş bir çatı olarak -ortak- milliyetçiliğe destek verir. Asimilasyon tezinin, bir tesbitle birlikte, hakim millet karşısında etnisiteden millet bilincine taşınmak istenen kitleler için uyarıcı bir politika olarak kullanılma yönü de gözardı edilmemelidir.

Etnik kimliklerin millet haline gelmesi karşısında tersine bir hareket olarak milletlerin etnikleşmesi diyebileceğimiz bir başka eğilim daha vardır. Daha çok, bir milli egemenliğe meydan okuyan ve kendi milliliğini inşa etmek isteyen kalkışmalar sürecinde hakim milliyetçilikte görülür. O milletin bir kısım efradı, "içlerinde" ortaya çıkan bu "öteki"ne karşı, kendilerini daha sınırlı biçimde, hatta çatışmanın şiddetine göre kendi etnik alanları içinde tanımlamaya başlarlar. Bu tür örnekler milliyetçiliğin içindeki hakim etnisite bilincinin bir gizli bilinç olarak yaşadığını, "lüzumu halinde" bir müdafaa unsuru olarak yeniden düzenlendiğini gösterir.



Türkiye Günlüğü, Ankara, 1998, No:50, s:38-55.

(1) Louis Althusser - Gelecek Uzun Sürer, Can Yay., İstanbul, 1996, s:198.

(2) C. W. Anderson, Fred R. Wonder Mehden, Crowford Young - Issues of Political Development, New Jersey, 1967, s:234.

(3) Aber Cohen - Two Dimensional Man: An Essay on the Anthropolog of Power and Symbolism in Complex Society, Berkeley/Los Angeles, Ün. Calif Press, 1974, Zik. F. Willams Brackette - "A CLASS ACT: Anthrpology and the Race to Nation Across Ethnic Terrain", Annual Reviews Anthtpology, 1989, s:403

(4) a.g.e. s:403.

(5) Paul Hazard - Batı Düşüncesinde Büyük Değişme, (çev: Erol Güngör), Tur Yay., İstanbul, 1981, ss:409-410.

(6) N. Berkes - Türk Düşüncesinde Batı Sorunu, zikr. Şerif Mardin - Türk Modernleşmesi, Makaleler 4, s:244.

(-7-) Arminius Vambery - Bir Sahte Dervişin Orta Asya Gezisi, Rey Yay., İstanbul, 1993.

( Bernard Lewis - İslamın Siyasal Dili, Rey Yay., İstanbul, 1992, s:62.

(9) Antony D. Smith - Milli Kimlik, İletişim Yay., İstanbul, 1991, s:42.

(10) Marshall Berman - Katı Olan Herşey Buharlaşıyor, İletişim Yay., İstanbul, 1994, s:12.

(11) Jürgen Habermas - "Tamamlanmamış Bir Proje" Postmodernizm, Jamesin, Lyotard, Habermas, Zeka, Kıyı, (Der. Necmi Zeka),

İstanbul, 1990, s:31. "Modern kelimesi Latince modemus biçimiyle ilk defa 5. yüzyılda, resmen Hıristiyan olan o dönemi, Romalı ve Pagan

eçmişten ayırmak için kullanıldı. İçerikleri sürekli değişse de, modern terimi hep, kendini eski'den yenice bir geçmişin sonucu olarak görmek

çin, antik çağla kendi arasında bir ilişki kuran dönemlerin bilincini dile getirmiştir."

(12) Thomas Kuhn, geliştirdiği "paradigma" "kavramının yeteri kadar açık olmadığını biliyordu. "Bilimsel Devimlerin Yapısı" kitabının 1970 baskısına yazdığı ek'te "disciplinary Matrix"i açıklayıcı olması için önerdi. (T. S. Kuhn - The Structure of Scientific Revolutions, Chicago On. Press, 1970, 16 Şubat 1995'de “Milliyet" gazetesinde yayınlanan bir röportajında kavramı herkesin öznel bir yorumla kullandığını ve artık tanınmaz hale geldiğini söylüyordu. Ancak kavramı cazip kılan, çeşitli tarihi dönemlerin, bilimlerin verileriyle de bütünleşen ve meşruluğu onaylanan hakim bir perspektife sahip olduğuna dair bir anlama atıf yapmasıdır.
(13) Walter Benjamin - Pasajlar, "Tarih Kavramı Üstüne", Yapı Kredi Yay., (2.b) (çev: Ahmet Cemal), İstanbul, 1995.
(14) Samuel Moore'un Manifesto çevirisi, zikr. Berman - a.g.e., s:118-9. a.g.e.,s:133.

(16 Erich Fromm - Sağlıklı Toplum, (çev: Yurdanur Salman-Zeynep Tanrıseven), Payel Yay., İstanbul, 1982, s:77.

(17) a.g.e., s:76.

(18) Hans Kohn - Panislavizm ve Rus milliyetçilîği, (çev: A.O. Güner), Kervan Yay., İstanbul, 1983, s:38

(19) A.D. Smith – a.g.e., s:106-7.

(20) a.g.e.,s:73.

(21) Kemal Kirişçi, Gareth M. Winrow - Kürt Sorunu, Kökeni ve Gelişimi, Tarih Vakfı Yay., İstanbul, 1997, s:12.

(22) Martin E. Marty - "Fundamentalism as a Social Phenomenon", Bulletin The American Academy of and Science 42/2, Kasım 1988, s:20-1, zikr. E. J. Hobsbawm - 1780'den Günümüze, Milletler ve Milliyetçilik, Program, Mit, Gerçekçilik, Ayrıntı Yay, İstanbul, 1993,

[Üye Bilgileri]

avar
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

jilma.com (çeçendili uzerine)
cecenbozkurt.com

(sivaslı cecenlerin sitesi ayrıca canlı kafkas muzıklerı dınlıycegınız radyosuda var)

[Üye Bilgileri]

sazgha
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

paukaf.com

[Üye Bilgileri]

avar
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

kAFKASoNLİNE.cOM

[Üye Bilgileri]

kafkasyam
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

irsadiyeliler.net







Şol gökleri kaldıranın,Donatarak dolduranın,Ol diyince olduranın,Doksan dokuz adı ile

[Üye Bilgileri]

paşa
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

irsadiyeliler.net

[Üye Bilgileri]

simurg
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

karacaylıların sitesi 
                                           
kamatur.org

[Üye Bilgileri]

kbdkck
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

elusdidobi.com


çezi didolarin sıtesi

[Üye Bilgileri]

gamalav
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

Dagestan  Lezgilerinin sayteleri

www.shax-dag.ru
www.sharvili.com
www.lezgichat.com
www.Lezginka.net
www.Lezgi.org
www.кусар.com

[Üye Bilgileri]

gird
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

www.kafkasya.net

[Üye Bilgileri]

muratlezgi
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle

[Üye Bilgileri]

www.birkaf.com

[Üye Bilgileri]

muratlezgi
Kullanicinin profilini göster
Özel mesaj gönder
Son mesajlarini göster
Arkadas listeme ekle